Ribaucourtwijk verdeeld over komst gebruikersruimte: "Elke dag spelen er zich menselijke drama's af rond het metrostation"

De Brusselse regering kondigde in de zomer van 2023 aan dat ze een tweede gebruikersruimte voor druggebruikers wil openen in de hoofdstad. Intussen is er een locatie gevonden in Molenbeek en zijn de werken volop aan de gang. Toch maken heel wat buurtbewoners zich zorgen over de impact die de nieuwe ruimte op hun wijk zal hebben.

Voor een tweede gebruikersruimte viel het oog van Transit vzw op het oude Sunrise Hotel aan de Leopold II-laan. Het hotel ligt vlak bij metrostations IJzer en Ribaucourt, twee historische hotspots voor druggebruik in Brussel. De Ribaucourtwijk ondervindt hier dagelijks de gevolgen van. Dat bevestigt Dimitri Strobbe, lid van het Leopold II-wijkcomité: “Het geeft de buurt een onveilige sfeer. Je ruikt dampen van crack, ziet bloedspatten en aluminiumfolie op de stoep. Je vindt urine en menselijke uitwerpselen. Elke dag spelen er zich menselijke drama’s af rond het metrostation.” Het Molenbeekse stadsbestuur was al geruime tijd op zoek naar een oplossing. Die kwam er uiteindelijk met de komst van LinkUp, de nieuwe gebruikersruimte die op 15 juli de deuren zou openen.

Buurt trekt aan alarmbel

Niet alle buurtbewoners zijn overtuigd van het nut van een gebruikersruimte. Zoals Driss, de uitbater van een kapperszaak naast het Sunrise Hotel: “Dit wordt chaos. De gebruikersruimte ligt pal naast een metrostation. Nog meer mensen zullen naar hier komen om drugs te gebruiken. We proberen onze wijk al jaren op te waarderen, maar de stad werkt dat gewoon tegen.” Ook Oskal, werknemer in een kebabzaak op de hoek van de Leopold II-laan, deelt die bezorgdheid: “Ik heb een petitie ondertekend, maar de stad antwoordt niet. We voelen ons totaal niet gehoord.”

De ruimte is enkel open tussen 9 en 17 uur. Alsof druggebruikers zich houden aan kantooruren. - Matthias Ballieu (buurtbewoner)

Ondertussen heeft het verzet van de buurt een officiële vorm aangenomen. Er circuleert een petitie en acht buurtbewoners hebben een bezwaarschrift ingediend. Eén van hen is Matthias Ballieu. Hij somt de belangrijkste bezwaren op: “De locatie is totaal ongepast: tussen handelszaken en op 150 meter van een school. Een capaciteit van 150 druginnamens per dag is veel te hoog en zal een aanzuigeffect veroorzaken. Bovendien is de ruimte enkel open tussen 9 en 17 uur. Alsof druggebruikers zich houden aan kantooruren.”

Maar niet alle buurtbewoners verzetten zich tegen de komst van LinkUp. “Het wijkcomité is voorstander,” verduidelijkt Strobbe. “Vandaag wordt er al overal drugs gebruikt: voor winkels en in de metro. Iedereen klaagt over het probleem, maar niemand komt met een structurele oplossing.” Tijdens een infosessie van Transit op 8 april zag hij zelf hoe groot de bezorgdheden bij sommige buurtbewoners zijn: “Wat je niet kent, roept vaak weerstand op. Ik begrijp die bezorgdheid, maar eindelijk wordt er werk gemaakt van een vorm van oplossing.”

De eerste gebruikersruimte Gate

In mei 2022 opende Gate, de eerste gebruikersruimte in Brussel.  De ruimte bevindt zich in de Stalingradwijk, op een steenworp van het Zuidstation. “We kozen deze plek heel bewust,” zegt Bruno Valkeneers, woordvoerder van Transit vzw, de organisatie achter de Brusselse gebruikersruimtes. “Druggebruikers verplaatsen zich niet graag omdat ze hun middelen snel willen consumeren en onnodige risico’s willen vermijden.”

Sinds de opening hebben we al 20.000 gebruiksmomenten op straat kunnen vermijden. - Bruno Valkeneers (Transit vzw)

Ook rond Gate blijven de meningen van de buurtbewoners verdeeld. Soufyan, manager van een hotel twee gevels verder, ziet vooral de negatieve gevolgen: “Het geeft onze wijk een slechte naam. Mensen plassen op straat en maken lawaai. Vooral ’s ochtends, wanneer druggebruikers al uren voor de opening verzamelen, ontstaan er vaak ruzies.”

Toch ervaart niet iedereen overlast. In een theehuis enkele meters verder klinkt het anders: “Het is beter dat mensen ergens binnen drugs gebruiken dan op straat. Bij ons is het alleszins kalm.” Ook de politie bevestigt dat de situatie onder controle is. Ilse Van de Keere, woordvoerder van de politiezone Brussel, stelt gerust: “Wij hebben in de buurt van Gate geen extra problemen vastgesteld. Alles verloopt eigenlijk heel goed.” Valkeneers benadrukt dat de gebruikersruimte geen negatieve impact heeft. “Sinds de opening hebben we zelfs al 20.000 gebruiksmomenten op straat kunnen vermijden.”

Communicatiefout

Met het argument dat LinkUp meer druggebruikers zou lokken naar Ribaucourt is Valkeneers het niet eens: “Meer dan 70% van de gebruikers bij Gate komt uit een straal van één kilometer. Voor veel gebruikers in Molenbeek is Gate al te ver. Daarom is een tweede locatie nabij Ribaucourt zo belangrijk.” Ook over de geplande capaciteit van 150 gebruiksmomenten per dag maakt hij zich geen zorgen: “Gate heeft dezelfde capaciteit. Veel mensen komen meerdere keren per dag terug. Toch zitten we gemiddeld tussen de 80 en 100 gebruiksmomenten per dag.”

Volgens Valkeneers ligt de weerstand tegen LinkUp in Molenbeek vooral aan de communicatie: “Bij Gate werd maanden vooraf overlegd met buurtbewoners en kreeg het project steun van de burgemeester. Dat is bij LinkUp niet gebeurd. Vorig jaar waren er verkiezingen, en de aanloop naar de stembus is geen geschikt moment om een gebruikersruimte aan te kondigen.” Veel Molenbekenaars vernamen via de pers dat LinkUp eraan kwam, wat voor extra onrust zorgde.

Langer open

Eerst was het de bedoeling dat LinkUp naast een gebruikersruimte ook een opvangfunctie zou krijgen: “Die opening is uitgesteld naar een tweede fase.” legt Valkeneers uit. “De politiek vreesde waarschijnlijk voor extra weerstand als er ook opvang werd voorzien. Maar tijdens het infomoment merkte ik net dat veel buurtbewoners vragende partij zijn om LinkUp 24/7 open te stellen.”

De klachten zijn nu omgekeerd. Mensen willen dat we langer openblijven. - Anonieme werknemer Gate

Ook bij Gate vraagt de buurt intussen om ruimere openingsuren. Een medewerker getuigt: “De klachten zijn nu omgekeerd. Mensen willen dat we langer openblijven, zodat het ’s ochtends en ’s nachts even rustig is als overdag.” Toch is dat voorlopig niet haalbaar. “Om langer open te blijven, is extra personeel en dus extra budget nodig,” zegt Valkeneers. “We moeten voldoen aan een minimumbezetting met diverse profielen werknemers, én we moeten overuren betalen. Maar dat geld is er op dit moment niet vanuit het Gewest.”

Brusselse drugproblematiek

Ondanks het beperkte budget wordt de drugsproblematiek in Brussel steeds urgenter. “Sinds de opening van Gate zien we elk jaar een stijging van 10% in het aantal mensen dat hulp zoekt,” vertelt Valkeneers. “Steeds meer mensen leven op straat. We moeten inzetten op pragmatische oplossingen zoals gebruikersruimtes.”

De angst bij buurtbewoners begrijpt hij, maar hij wijt die aan politieke spelletjes: “Politici blazen het probleem op en zaaien angst, vaak om ideologische redenen, in plaats van pragmatisch te handelen.”

Een gebruikersruimte is volgens hem geen wondermiddel, maar wel een noodzakelijke stap in de aanpak van de Brusselse drugsproblematiek. Het is een vorm van zorg voor mensen die niet alleen gebruiker, maar ook inwoner van de stad zijn. Als ze op een veilige en gecontroleerde manier kunnen gebruiken, profiteert ook de buurt daarvan.

Auteurs: Benthe Vermeulen, Lana Chombaere, Sebastian Sprengers, Shania Kooy

Foto's: Lana Chombaere