LEES Brussels Pride viert dertigste verjaardag, maar hoe veilig is de hoofdstad voor LGBTQIA+?

De Kolenmarkt, het bruisende hart van de holebigemeenschap in Brussel © Florentine Moens

Terwijl Brussel zich opmaakt voor een feestelijke dertigste editie van de Pride, klinkt het thema dit jaar opvallend strijdvaardig: ‘When Times Get Darker, We Shine Brighter’. Geen loze slogan, aangezien de homo- en transfobe agressie in de hoofdstad al jaren toeneemt. Voor wie nergens terechtkan, bieden organisaties als Refuge een broodnodig vangnet. “Eén van de grootste uitdagingen is het adres van onze opvang strikt geheim houden”, zegt psychosociaal begeleider Grégory Van Bockstaele.

Met de start van de Pride Week staat Brussel opnieuw in het teken van zichtbaarheid en strijd voor LGBTQIA+-rechten. De komende dagen vullen manifestaties, optredens en ontmoetingen het programma, met als apotheose de jaarlijkse parade door de stad. Met de slogan voor 2026 speelt de organisatie in op de steeds onveiligere sfeer voor de gemeenschap in Brussel. Volgens de website van de Pride is die boodschap “meer dan ooit nodig in een internationaal verontrustend klimaat waarin de rechten van de LGBTQIA+-gemeenschap voortdurend onder druk staan”.

Steeds vaker doelwit

De laatste maanden nam het geweld tegen mensen uit de gemeenschap in Brussel merkbaar toe. Zo werd begin december een non-binaire persoon zwaar toegetakeld door drie jongemannen in metrostation Beekkant. Ook de getuigenis van VRT-journalist Mathieu Lonbois maakte veel los. Op de terugweg van een queerevenement in Brussel werd hij benaderd door een groep jongeren.

"Fysiek ben ik ok, maar de mentale impact is groot"

VRT-journalist Mathieu Lonbois

“In hun ogen zag ik een soort van agressie, niet veel later riep een van hen ‘c'est quoi sale pédé’,” vertelde hij daarover aan VRT NWS. “Hij begon mij te duwen, de rest stond eromheen. Ze pakten mij vast bij mijn nek en trokken aan mijn ketting, die wonderwel niet loskwam.” Uiteindelijk slaagde hij erin zich los te maken en te vluchten. Pas de volgende dag drong de ernst van wat er gebeurde echt door. “Fysiek ben ik ok, maar de mentale impact is groot. Het had helemaal anders kunnen aflopen.”

De feiten van begin december zijn geen alleenstaande gevallen. Op sociale media volgde een stroom aan getuigenissen van mensen die gelijkaardige ervaringen deelden of aangaven iemand te kennen die ermee te maken kreeg.

Eén op vijf jongeren vindt geweld oké

Ook de cijfers tekenen een verontrustende trend voor de Brusselse LGBTQIA+-gemeenschap. Uit gegevens van RainbowHouse en het Jeugdonderzoeksplatform (JOP) blijkt dat homo- en transfobe agressie in de hoofdstad al jaren in stijgende lijn gaat. Vooral bij jongeren, en in het bijzonder jonge mannen, neemt de intolerantie toe. Dat is een ontwikkeling die onderzoekers onder meer linken aan toxische mannelijkheidsnormen en de invloed van online radicalisering.

Een recente VUB-studie bevestigt die tendens en stelt een duidelijke toename van homohaat vast tussen 2018 en 2023. Zo vindt één op de vijf jongeren geweld tegen homo’s aanvaardbaar, een stijging met 11 procentpunten op vijf jaar tijd, en dat over alle sociale groepen heen.

Een veilige haven

Grégory Van Bockstaele van het Brusselse opvanghuis Refuge herkent die evolutie. “We stellen vast dat verschillende bewoners te maken krijgen met verbaal geweld en in sommige gevallen ook fysiek geweld. We ondersteunen hen bij het nemen van de nodige stappen om klacht in te dienen of het incident te melden bij organisaties zoals RainbowHouse”, legt hij uit.

Bij Refuge begeleidt Van Bockstaele LGBTQIA+ jongeren tussen 18 en 25 jaar die door hun familie of sociale omgeving werden afgewezen omwille van hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit. “Als iemand die zich persoonlijk betrokken voelt, zet ik mij volledig in om deze jongeren te helpen hun leven opnieuw op te bouwen ondanks de discriminatie die ze hebben ervaren”, benadrukt hij zijn missie.

"Het risico bestaat dat familieleden die naar hen op zoek zijn, aan de opvang verschijnen.”

Grégory Van Bockstaele van Refuge

Hij schetst ook hoe die begeleiding er concreet uitziet. “Ons psychosociale team ondersteunt jongeren bij administratieve en sociale procedures. We helpen hen toegang te krijgen tot een inkomen en passende diensten te vinden, zoals een psycholoog.” Centraal in de werking van het opvanghuis staat het toewerken naar een stabiele toekomst voor de jongeren. “Het algemene doel is om hen tegen het einde van hun verblijf stabiele huisvesting te laten vinden. Na hun vertrek is er een nazorgfase om hen te begeleiden bij hun eerste stappen in hun nieuwe woning. Tijdens het hele proces biedt ons team ook een luisterend oor en begeleiding op maat van hun behoeften.”

Sinds de oprichting in 2018 heeft Le Refuge Brussel meer dan honderd jongeren opgevangen. © Louise Pinchart

Van Bockstaele wijst ook op de veiligheidsuitdagingen waarmee Refuge zelf te maken krijgt. “Een van de belangrijkste uitdagingen is het geheimhouden van ons adres. We maken jongeren bewust van het belang om dit niet te delen, om de veiligheid van alle bewoners te garanderen. Het risico bestaat immers dat familieleden die naar hen op zoek zijn, aan de opvang verschijnen.”

Daarnaast merkt de psychosociaal begeleider op dat de Refuge tijdens de Pride opvallend meer aanvragen krijgt. “Zeker in een context waarin LGBTQIA+-rechten onder druk staan, blijft de zichtbaarheid van de gemeenschap tijdens de Pride essentieel. Zeker gezien de stijging in het aantal gemelde aanvallen.”

Drempel naar politie blijft hoog

Volgens Van Bockstaele ligt er ook een duidelijke verantwoordelijkheid bij de Brusselse autoriteiten. “Het verbeteren van de toegang tot politiediensten voor slachtoffers van geweld is cruciaal. Daarnaast blijft dit thema ook belangrijk in de opleiding van politieagenten”, vindt hij.

Die noodzaak komt niet uit het niets. Hoewel het geweld tegen LGBTQIA+-personen in heel België toeneemt, blijkt uit het jaarrapport van ILGA-Europe dat amper 14 procent van de slachtoffers effectief naar de politie stapt. “Veel mensen aarzelen nog steeds om naar de politie te gaan uit angst om beoordeeld te worden door de agenten die hen ontvangen”, legt Van Bockstaele uit. “Het blijft dus essentieel om slachtoffers te ondersteunen bij het indienen van klachten.”

Door Florentine Moens & Clara Starckx