LEES De Koningin Elisabethwedstrijd brengt verleden en toekomst samen in Flagey

© Thomas Léonard

Terwijl in Flagey de eerste celloklanken weerklinken, kijkt de Koningin Elisabethwedstrijd dit jaar evenveel achteruit als vooruit. De jubileumeditie verbindt verleden en toekomst: een expo blikt terug op 75 jaar muziekgeschiedenis, terwijl jonge cellisten uit de hele wereld proberen om hun eigen plaats te veroveren. Achter de schermen overheersen daarbij niet alleen stress en ambitie, maar ook herkenning, collegialiteit en wederzijds respect.

Sinds maandag volgen in Studio 4 de optredens elkaar in snel tempo op, elk met dezelfde inzet: een plek in de volgende ronde. 64 kandidaten uit meer dan twintig landen - maar geen enkele Belg - wisten zich dit jaar te plaatsen. De jonge cellisten krijgen tot 9 mei om zich te bewijzen, waarna 24 halvefinalisten overblijven. Maar die stress is vandaag maar een aspect van de heersende gevoelens.

In Flagey hangt vooral de sfeer van een jubileum én van reflectie. Naast de vele concerten loopt er momenteel ook een expo met archiefbeelden uit 75 jaar wedstrijdgeschiedenis, een visuele reis langs legendarische laureaten, verstilde momenten achter de coulissen en triomfen op het podium. De tentoonstelling plaatst de huidige editie in een bredere context. Het verleden is hier tastbaar aanwezig, terwijl een paar deuren verderop een nieuwe generatie zich aandient.

Die dubbele blik is geen toeval. Deze editie viert niet alleen het 75-jarig bestaan van de wedstrijd, maar ook de 150ste geboortedagen van koningin Elisabeth én van de legendarische cellist Pablo Casals. De wedstrijd is ooit opgericht als ontmoetingsplaats voor jong talent en gevestigde waarden en dat idee blijft overeind. Alle kandidaten brengen een nieuwe compositie en werken uit de gevestigde canon, en worden beoordeeld door een jury bestaande uit grote namen.

Vriendschap in een competitieve arena

Op het podium lijkt alles overzichtelijk: kandidaten spelen, een jury oordeelt, één winnaar blijft over. Maar achter de schermen is de realiteit minder eenduidig. Veel deelnemers kennen elkaar al van internationale conservatoria, zomeracademies en wedstrijden. Dat bleek ook bij de start: deelnemers als de Australische Charlotte Miles, Poolse Maria Leszczyńska en Japanse Yo Kitamura spraken openlijk over de vertrouwde gezichten in de wandelgangen.  Wat voor het publiek een strijd is, voelt voor de muzikanten ook vaak als een weerzien. Er wordt geluisterd naar elkaars repetities, bemoedigend geknikt in de wandelgangen, soms zelfs samen gelachen vlak voor het optreden.

Die realiteit maakt de wedstrijd complexer dan ze lijkt. Hoe neem je het op tegen iemand die je bewondert? Hoe blijf je gefocust wanneer de concurrent ook een kennis is? De Elisabethwedstrijd test niet alleen muzikaliteit, maar ook mentale weerbaarheid. Presteren onder druk is één ding, het doen in een omgeving van collegialiteit en wederzijds respect is iets anders.

Een wedstrijd tussen traditie en vernieuwing

De cello, als relatief jonge discipline binnen de wedstrijd, versterkt dat gevoel van een generatie in beweging. Pas voor de derde keer staat het instrument centraal, maar het repertoire en de verwachtingen zijn niet minder groot. Van barokke elegantie tot hedendaagse creaties: kandidaten moeten zich flexibel tonen, hun stukken technisch feilloos brengen én persoonlijk overtuigend zijn.

De structuur van de wedstrijd laat weinig ruimte voor fouten. Na de eerste ronde volgt een halve finale met zowel een concerto als een recital, inclusief een nieuw werk van de Belgische componist Harold Noben. Daarna wacht de finale, met onder meer een verplicht stuk van de Chinees-Amerikaanse componiste Fang Man. Traditie en vernieuwing gaan hand in hand.

Tussen erfenis en eigen identiteit

Die spanning tussen oud en nieuw komt dit jaar extra tot uiting in de prijs voor de winnaar. Die krijgt de kans om vier jaar lang te spelen op de legendarische cello van Casals, een 18e-eeuws instrument dat decennialang de stem was van een van de grootste cellisten ooit. Het is een uitzonderlijk privilege, maar ook een symbolisch gebaar. De winnaar wordt, al is het tijdelijk, deel van een muzikale lijn die teruggaat in de tijd. 

Wat betekent het om je eigen stem te laten horen op een instrument dat zo sterk verbonden is met een icoon als Pablo Casals? Het is een vraag die verder reikt dan techniek of interpretatie. Ze raakt aan de kern van deze wedstrijd: hoe verhoudt een nieuwe generatie zich tot het verleden?

Misschien is dat waarom de Elisabethwedstrijd, 75 jaar na haar ontstaan, nog altijd relevant is. Niet alleen als competitie, maar als plek waar muziek, geschiedenis en menselijke relaties samenkomen. Een verhaal van ambitie en twijfel, van traditie en vernieuwing, van individuele stemmen die zich proberen los te maken, en tegelijk verbonden blijven. De expo in Flagey onderstreept dit: oude beelden en nieuwe gezichten bestaan er naast elkaar, zonder elkaar te verdringen. Integendeel, ze versterken elkaar.

Na 75 jaar draait het minder om de vraag wie wint, dan om wie het verleden durft te overstijgen.

Door Hanna Van Hoye

Alle foto’s en meer archiefmateriaal zijn te bezichtigen in de expo in Flagey