LEES Recensie - Hoe foto expositie Picture Perfect de constructie van schoonheid blootlegt

In BOZAR loopt momenteel Picture Perfect, een tentoonstelling met werken van 65 kunstenaars, actief van de jaren zeventig tot vandaag. De expo onderzoekt hoe fotografie mee vorm geeft aan schoonheidsidealen, maar vooral ook hoe fotografie diezelfde idealen opnieuw kan openbreken. Dat klinkt zwaar. En eerlijk: soms is het dat ook. Maar nooit op een verstikkende of belerende manier. Een museumbezoek dat zwaar valt en tijd nodig heeft om te verteren, maar net als voeding op die manier wel energie geeft om actie te ondernemen.

 Love Me – Zed Nelson ©Hanna van Hoye Hanna in Bozar ©Maité Fabry

Misschien is schoonheid een van de krachtigste ficties die we collectief in stand houden. Niet omdat ze niet bestaat, maar omdat we doen of ze objectief is. Alsof bepaalde gezichten, lichamen of kenmerken vanzelf mooier zijn dan andere. Terwijl zoveel van wat wij aantrekkelijk vinden afhankelijk blijkt van tijdsgeest, reclamecampagnes, sociale druk en de beelden die we duizenden keren voorgeschoteld krijgen zonder dat we het nog beseffen.

Milk and Honey – Amélie Testenoire-Lafayette ©Hanna van Hoye

Wat me misschien nog het meest verraste, was hoe toegankelijk de tentoonstelling aanvoelt. Er zit absoluut activisme in deze werken, maar zelden op een manier die je afschrikt als bezoeker. Er is ruimte voor ongemak én bewondering, voor kritiek en esthetiek. Voor lelijkheid én schoonheid. En precies daar zit voor mij de kracht van deze expo.

Sommige beelden bezorgen kippenvel omdat ze confronterend zijn. Andere omdat ze zo ongelofelijk mooi zijn dat je er even stil van wordt. Een foto van een lichaam dat niet voldoet aan het vernauwde schoonheidsideaal dat we gewend zijn geraakt, kan plots opvallend lijken, terwijl het eigenlijk gewoon… menselijk is. Dat besef voelde op sommige momenten bijna absurd. Hoe hard zijn onze ideeën vastgeroest, en kan kunst de rol van soda en azijn vervullen?

Het eerste deel van de tentoonstelling focust op de ontstaansgeschiedenis van deze idealen en op feministische bewegingen die zich daartegen begonnen afzetten. Later verschuift de aandacht ook naar de gigantische industrie die leeft van onze onzekerheden, en die vandaag alleen maar groter wordt. Dat maakt Picture Perfect geen nostalgische terugblik, maar iets dat heel nadrukkelijk over het heden gaat.

Beelden tonen hoe fotografie stereotypen produceert, maar ook hoe ze ons er opnieuw van bevrijden.

Reclining Woo-Man – Ryudai Takano // Essence of Beauty – Kristina Varaksina ©Hanna van Hoye

Eén van de meest interessante terugkerende thema’s vond ik de herovering van de blik. Zelf kiezen door welke bril je naar het menselijke lichaam kijkt. Mannen gefotografeerd door vrouwen. Klassieke composities waarin plots een zwaarlijvige man van middelbare leeftijd de rol van muze krijgt toegewezen. Beelden die niet alleen tonen hoe fotografie stereotypen produceert, maar ook hoe beelden ons opnieuw kunnen bevrijden van diezelfde stereotypen.

Milk and Honey – Amélie Testenoire-Lafayette ©Hanna van Hoye

Er zit een enorme culturele rijkdom in de expo. Van Litouwse wedstrijden rond traditionele lange haartooi tot Polynesische mannen die worden afgebeeld als halfgoden. De Britse kunstenaar Zed Nelson reist zelfs door zeventien landen om vast te leggen hoe het westerse schoonheidsideaal zich wereldwijd verspreidt als een nieuwe vorm van globalisering. Alsof de wereld stap voor stap dezelfde esthetische taal begint te spreken.

Sommige werken blijven echt onder je huid zitten. CARVING toont dagelijkse foto’s van het steeds vermagerende lichaam van de Amerikaanse kunstenares Eleanor Antin. Het lichaam niet als thuis, maar als project. Als iets dat voortdurend verbeterd, gecontroleerd en bijgeschaafd moet worden. Als de arena waarin CRAVING en CARVING, verlangen en verbeteren, een gevecht aangaan. Alsof bestaan op zichzelf niet voldoende is.

A Study of a Samoan Savage – Yuki Kihara Konkursas – Francesca Allen  ©Hanna van Hoye

En toch voelde deze tentoonstelling voor mij niet pessimistisch. Misschien omdat er naast de kritiek ook ruimte blijft bestaan om schoonheid gewoon te vieren. Niet als iets perfects of commercieels, maar als iets menselijks. Iets dat mag wringen. Hoe mooi en lelijk vaak hand in hand blijken te lopen. Hoe ze soms zelfs met elkaar dansen en zo de kracht van kunst vieren.

Tijdens het wandelen door de expo moest ik denken aan hoeveel mentale energie we collectief spenderen aan ons uiterlijk. Hoe zou de maatschappij eruitzien als we meer energie staken in het zorgen voor een dementerende opa, of het recycleren van ons afval, dan in de fluctuatie van ons lichaamsgewicht? Misschien hebben we nood aan een bredere blik op uiterlijk, of misschien moeten we het hele concept gewoon wat minder belang geven.

Fysieke schoonheid is een constructie. En kunnen we niet verbouwen en restaureren? Je moet geen architectuur gestudeerd hebben om te weten dat een brede basis voor meer stabiliteit zorgt. Picture Perfect breekt muren af, maar belangrijker nog: de tentoonstelling durft voorzichtig te dromen over hoe we daarna opnieuw zouden kunnen opbouwen.

Door Hanna van Hoye